Giriş

ASSUR İMPARATORLUK TAŞRASINDA BİR YERLEŞİM: KAVUŞAN HÖYÜK

“Ilısu Barajı ve HES Projesi Etki Alanında Kalan Kültür Varlıklarının Belgelenmesi ve Kurtarılmasına Yönelik Çalışmalar” çerçevesinde Diyarbakır Müzesi Müdürlüğü’nün başkanlığı ve Prof. Dr. Gülriz Kozbe’nin bilimsel sorumluluğu altında gerçekleştirilen Kavuşan Höyük kazılarında yurt içi ve yurt dışı üniversitelerinden birçok bilim adamı ile bilgi paylaşımına gidilmesinin yanı sıra; çoğunluğu Ege Ünivesitesi Arkeoloji Bölümü olmak üzere çeşitli üniversitelerin lisans ve lisansüstü öğrencileri de bu çalışmalarda görev almışlardır.

Diyarbakır İli, Bismil İlçesi’nin 10 km güneydoğusunda, Yenice Köyü, İnardı Mezraa sınırları içinde ve Şeyhan Çayı’nın Dicle Nehri ile birleştiği noktanın hemen doğusunda yer alan Kavuşan Höyük, doğu-batı doğrultusunda175 m, kuzey-güney doğrultusunda ise 75 m boyutlarındadır. 2001-2002 yılları ile 2005-2009 yılları arasında yedi sezon boyunca gerçekleştirilen kazılar sonucunda, Kavuşan Höyük’teki en erken tabaka, MÖ 3. binyılın 2. yarısına tarihlenirken en geç tabaka Orta Çağ’a (12. – 14.yy.) aittir. Ayrıca höyüğün üzerinde erken 20.yy’a ait gömülerin olduğu İslami bir mezarlık da yer almaktadır.

Kavuşan Höyük’ün içinde yer aldığı Yukarı Dicle Bölgesi, Verimli Hilal’in orta kısmını oluşturmakta ve kuzeyde Güneydoğu Toroslar, güneyde Tur Abdin Dağları ile çevrelenmektedir. Yukarı Dicle Bölgesi, stratejik konumu dışında Dicle Nehri’ne dayalı geniş sulama olanaklarına sahip, verimli tarım alanları ve Ergani-Maden yöresindeki bakır yatakları sayesinde Prehistorik Çağlar’dan itibaren her dönem önemini korumuştur. Bu nedenle, uygulanan yayılım politikaları çerçevesinde Assur’un Yukarı Dicle Bölgesi’ne olan ilgisi gerek Geç Tunç Çağ’da, gerek sonrasındaki Demir Çağlar’da yoğun bir şekilde karşımıza çıkar. Nitekim Yeni Assur Dönemi’nin güçlü kralı II.Assur-nasir-apli (MÖ 883-859), imparatorluğunun kuzey cephesindeki geleceğini sağlamlaştırmak için Güneydoğu Anadolu’ya ve Yukarı Dicle Bölgesi’ne üç kez sefer düzenlemiş ve söz konusu bölgedeki Tuşhan adlı bir eyalet merkezi kurmuştur. Bu eyalet merkezinin çevresindeki tarım alanlarında ise, merkezi yönetimin denetiminde, tarıma elverişli bu geniş toprakları işleyen yerli halkın yanı sıra, çoğu imparatorluğun başka bölgelerinden gerçekleştirilen toplu nüfus aktarımları ile buralara getirilmiş Assurluların ve diğer halkların da yerleştirildiği küçük yerleşim birimleri bulunmaktadır. KavuşanHöyük, uygun konumu nedeniyle Assur İmparatorluk Dönemi’nde de kullanılmaya devam edilmiş, bölgedeki çok sayıdaki bu küçük yerleşim birimlerinden, bir başka deyişle tarım köylerinden biridir.